Het gaat er niet om wat jij schrijft- het gaat er om dat zij je begrijpen


Ik heb je tekst bekeken en heb “uw brief van 7 juli 2007” veranderd in “uw brief d.d. 7 juli 2007”. Dan staat het er meer juridisch. Deze opmerking kreeg ik laatst van de secretaresse aan wie ik had gevraagd mijn tekst in een gevoelig geschil te controleren op taal en typos.

Juristen schrijven anders dan niet-juristen, dat is de gedachte. Vooral ingewikkeld en archaïsch. In de V.S. gebruiken ze daarvoor de term legalese. Nog een voorbeeld van legalese, een brief die ik laatst van de rechtbank kreeg:

Geachte heer, mevrouw,

Conform het bepaalde in de artikelen 8 en 64 van de Advocatenwet dient in de maand september de akte van beëdiging door mij te worden geviseerd.

Ik verzoek u, zo mogelijk gaarne per kantoor, uw akte(s) naar te sturen naar……

Ik heb maar gebeld met de griffie. Wat ze bedoelen? Of ik de proces-verbaal van mijn advocaatbeëdiging naar de rechtbank wilde sturen, dan zetten zij er een stempel op en krijg ik dit stuk weer terug.

Uit onderzoek is gebleken dat meer dan de helft van de bevolking de communicatie van overheid en bedrijven niet begrijpt. Hoe komt dat? Dat komt doordat veel mensen beperkt taalvaardig zijn. En dat komt omdat overheid en bedrijven vaak moeilijke teksten maken. In de V.S. is in reactie daarop de Plain English Movement ontstaan die overheden en bedrijven ertoe heeft gebracht dat men in begrijpelijke taal ging communiceren. Dit artikel toont daarbij aan dat helder schrijven ook juridisch accuraat kan zijn.

In de Plain English Movement zaten geen juristen. Cynici beweren dat juristen het gebruik van legalese juist actief in stand hielden om zich als een gilde ervan te verzekeren dat een niet-jurist zich genoodzaakt voelde bij iedere belangrijke transactie een jurist in te schakelen. Lees dit boek. Tja. Feit is dat nog niet zo lang geleden men voor een koopcontract woning of een huurcontract kantoorruimte naar een notaris ging. Die praktijk is met het NVM- en ROZ-model nauwelijks meer voor te stellen.

Leuker kunnen we het niet maken......... en makkelijker ook niet

Zijn de juristen inmiddels om in Nederland? Nog niet, denk ik. Nog steeds wordt een rechtenstudent op de universiteit vertrouwd gemaakt met wetteksten en uitspraken van rechters zonder erbij te vertellen dat het niet de bedoeling ook zo te schrijven. Indien je een contract opstelt voor een standaardtransactie en je verwacht dat het stuk er alleen bij wordt gehaald als er over wordt geprocedeerd, dan valt daar nog wel wat voor te zeggen. Dan schrijf je het stuk feitelijk voor de rechter. En dan probeer je het stuk zo geënt op wet en rechtspraak te formuleren dat de rechter geen interpretatieruimte wordt gelaten, dat de rechter niet kan gaan haviltexen. Hoewel: deze rechter dringt er op aan ook dan legalese te vermijden. In zijn prachtige betoog met de titel "HOW TO WRITE FOR JUDGES, NOT LIKE JUDGES" verzucht deze rechter dat we als student worden opgeleid met oude uitspraken van dode rechters; rechters die vaak nog slecht schrijven ook.

Veel geschrijf van een bedrijfsjurist is geen contract voor standaardtransacties en de kans is klein dat zijn geschrijf alleen door een rechter zal worden gelezen. Zo lever je als bedrijfsjurist en ghostwriter teksten aan voor de account manager om hem te helpen een claim op elegante wijze af te wijzen. Of je stelt raamcontracten voor levering van diensten op waarbij een contractmanager is aangewezen die zelf tussentijdse wijzigingen binnen het raamwerk afspreekt en vastlegt. Of je mailt instructies waarmee sales of inkoop worden geholpen om niet in de valkuilen te stappen. Voor die situatie moet je niet-juristen beïnvloeden. En dat lukt niet met legalese.

Als bedrijfsjurist is het je taak bedrijven in staat te stellen effectief, efficiënt en zonder verrassingen achteraf tot transacties en geschilbeslechting te komen. Zo draag je als bedrijfsjurist bij aan de doelstellingen van het bedrijf. Tenzij je businessmodel zo is opgezet dat je verdient aan de onwetendheid van je klanten, zal legalese nooit bijdragen aan de doelstellingen van het bedrijf.

Gaan Nederlandse juristen om? Op 11 oktober a.s. komt de Nederlandse Grondwet in eenvoudig Nederlands beschikbaar. De nieuwe Grondwet is gemaakt met een college van staatsrechtdeskundigen. En er zijn in oktober workshops waarin wordt ingegaan op het schrijven van juridische teksten in eenvoudig Nederlands. Dus wie weet!